Ortadoğu'da ABD ve İsrail'in İran'a saldırarak başlattığı çatışma ortamı beşinci gününde.
ABD ile İran arasında nükleer müzakereler sürerken, Washington yönetimi cumartesi günü İsrail’le birlikte İran’a geniş çaplı hava saldırıları başlattı. Operasyonlarda, 1989’dan bu yana İran’ın dini lideri olan Ali Hamaney'in de aralarında bulunduğu birçok üst düzey yöneticisi öldürüldü. İran'da bir ilkokula düzenlenen ABD-İsrail saldırısında ölen çocukların sayısı ise 160'a ulaşmış durumda.
Saldırıların ardından bölgesel gerilim hızla tırmandı. Tahran yönetimi saldırılara hava operasyonlarıyla karşılık verdi. İran’ın balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla İsrail şehirlerini hedef aldığı bildirildi. Bununla birlikte, Bahreyn, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve Irak gibi ülkelerdeki ABD varlığı da İran saldırısının hedefi oldu.
Pazartesi sabahı İsrail ordusu, Hizbullah’ın İsrail’e füze ve İHA saldırıları düzenlediğini duyurarak Lübnan genelinde operasyon başlattığını açıkladı. Beyrut’ta patlama sesleri duyulurken, İsrail’in kentin güney banliyölerini hedef aldığı bildirildi.
ABD Başkanı Donald Trump, saldırıların ardından iktidarın İran yönetimi içinden birine geçmesinin en uygun seçenek olabileceğini söyledi.
Trump, savaş sonrası İran’da ortaya çıkabilecek yönetim boşluğuna değinerek, ülkeyi yönetmek için mevcut sistem içinden bir kişinin öne çıkmasının daha gerçekçi olabileceğini ifade etti. ABD Başkanı, daha önce olası liderlik seçenekleri arasında görülen bazı isimlerin ise saldırılarda öldüğünü belirtti.
ABD yönetimi operasyonların İran’ın nükleer ve askeri kapasitesini zayıflatmayı amaçladığını savunurken, savaşın İran’daki siyasi dengeleri nasıl etkileyeceği belirsizliğini koruyor.
ABD ordusu, İran’a yönelik savaşın ilk günlerinde düzenlenen saldırıların kapsamının son yılların en büyük askeri operasyonlarından biri olduğunu açıkladı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’ndan (CENTCOM) Amiral Brad Cooper, savaşın başlamasından bu yana İran’da yaklaşık 2 bin hedefin vurulduğunu söyledi.
Cooper, cumartesi günü başlatılan operasyonun ilk 24 saatinde düzenlenen saldırı sayısının 2003’te Irak’a karşı gerçekleştirilen “shock and awe” (şok ve dehşet) bombardımanının ilk günündeki saldırıların neredeyse iki katına ulaştığını belirtti. Cooper, bu sayıya İsrail saldırılarının dahil olup olmadığına ilişkin ayrıntı vermedi.
Amiral Cooper, operasyonların “bir nesilde bölgede kurulan en büyük ateş gücü yığınağının parçası” olduğunu ifade etti.
İran donanması hedef alındı
ABD ordusu, operasyonlar kapsamında İran donanmasının da ağır darbe aldığını duyurdu. Cooper, şu ana kadar 17 İran savaş gemisinin imha edildiğini ve ABD’nin İran donanmasını 'tamamen etkisiz hale getirmeyi' hedeflediğini söyledi.
Cooper’a göre İran’ın uzun yıllardır uluslararası deniz taşımacılığını taciz ettiğini belirterek, şu anda ''Basra Körfezi, Hürmüz Boğazı ve Umman Körfezi’nde seyir halinde tek bir İran gemisi bulunmadığını'' iddia etti.
ABD Başkanı Donald Trump da gerekirse ABD donanmasının ''Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tankerlerine refakat edebileceğini'' söyledi. Bu adımın, savaş nedeniyle yükselen enerji fiyatlarını kontrol altına alma girişiminin parçası olabileceği değerlendiriliyor.
İran’da can kaybı artıyor
İran Kızılayı’na göre savaşın başlamasından bu yana en az 787 kişi hayatını kaybetti. En büyük can kaybı, cumartesi günü Minab kentinde bir kız ilkokuluna düzenlenen saldırıda yaşandı. Bu saldırıda 168 kişinin öldüğü bildirildi.
İsrail ise İran’da füze rampaları, hava savunma sistemleri ve askeri altyapıyı hedef alan 'geniş çaplı bir saldırı dalgası' başlattığını açıkladı.
Enerji ve piyasalarda sarsıntı
Savaş, küresel enerji piyasalarında da ciddi dalgalanmalara yol açtı. İran’ın gemilere ve enerji tesislerine yönelik saldırıları ile Körfez’deki seyrüseferin aksaması nedeniyle Ortadoğu’dan enerji ihracatı büyük ölçüde durdu. Katar’dan Irak’a kadar birçok ülkede üretim kesintileri yaşandı.
Küresel piyasalarda da sert hareketler görüldü. Tokyo borsasında Nikkei 225 endeksi çarşamba günü erken işlemlerde yaklaşık yüzde 1,7 düşüş kaydetti. Güney Kore’de Kospi endeksi ise salı günü yaşanan yüzde 7,2’lik düşüşün ardından yüzde 3,1 daha geriledi. ABD piyasalarının ise açılışta yatay seyretmesi bekleniyor.
Bölgesel gerilim tırmanıyor
Birleşmiş Milletler’e göre İsrail’in Lübnan’daki yoğun hava saldırıları nedeniyle en az 30 bin kişi yerinden edildi.
ABD Başkanı Trump ayrıca İngiltere Başbakanı Keir Starmer’ı eleştirerek, ABD kuvvetlerinin İngiliz üslerini kullanmasına izin verilmesinin birkaç gün sürdüğünü söyledi. Trump, Starmer için “Bu, karşı karşıya olduğumuz Winston Churchill değil,” ifadelerini kullandı.
Kanada Başbakanı Mark Carney ise çatışmaların hızla düşürülmesi çağrısında bulunarak tüm tarafların uluslararası hukuka saygı göstermesi gerektiğini belirtti.
