HAKKARİ – Bölgesel teşviklerde Hakkari’nin de aralarında bulunduğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki 16 ilin mevcut yatırım teşvik sisteminin bölgesel kalkınma farklarını azaltmak yerine derinleştirdiği belirtildi.
Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası (DTSO) tarafından gündeme taşınan analizde, Türkiye’de 1963’ten bu yana, özellikle 1980 sonrası dönemde çok sayıda yasa, kararname ve Bakanlar Kurulu kararıyla revize edilen teşvik mevzuatının bölgeler arası gelişmişlik farkını gidermekte yetersiz kaldığı vurgulandı. Açıklamada, geçen yıl yatırımların yaklaşık yüzde 65’inin Batı illerine yöneldiğine dikkat çekildi.
Adıyaman, Ağrı, Ardahan, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkari, Iğdır, Kars, Mardin, Muş, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak ve Van illerini kapsayan değerlendirmede, yıllardır uygulanan teşvik politikalarının istenen ekonomik ve sosyal dengeyi üretmediği ifade edildi.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı verileri üzerinden 2004–2013 dönemini kapsayan analizlerde; teşvik belgeleri, yatırım tutarları ve istihdam dağılımları karşılaştırıldı. Buna göre 1. ve 2. Bölgelerde yer alan 21 il toplam teşviklerden yüzde 60’ın üzerinde pay alırken, 5. ve 6. Bölgelerde bulunan 29 ilin payının yüzde 12–14 bandında kaldığı belirtildi. En az gelişmiş 16 ilin yer aldığı 6. Bölge’nin yatırım desteklerinden yalnızca yaklaşık yüzde 5 oranında yararlanabildiği kaydedildi.
20 Nisan 2012 – 20 Nisan 2024 dönemine ait teşvik belgelerinin sabit sermaye tutarları üzerinden yapılan değerlendirmesinde de benzer bir tablo ortaya çıktığı aktarıldı. Parasal yatırım teşviklerinin yüzde 61’inin 1. ve 2. Bölgelerde yoğunlaştığı, 5. ve 6. Bölgelerin payının ise yaklaşık yüzde 10 seviyesinde kaldığı ifade edildi.
Açıklamada özellikle Hakkari gibi sınır ve dezavantajlı illerin mevcut sistemle yeterli yatırım çekemediğine işaret edilerek, teşvik mekanizmalarının yeniden yapılandırılması gerektiği vurgulandı. Mevcut modelin gelişmiş bölgelerde yatırımı konsolide ettiği; az gelişmiş illerde ise sermaye birikimi ve istihdam artışını beklenen düzeyde tetiklemediği belirtildi.
Bölge illeri için daha yüksek oranlı vergi indirimi, uzun vadeli faizsiz finansman, enerji ve lojistik destekleri ile yatırım sonrası sürdürülebilirlik mekanizmalarının güçlendirilmesi çağrısı yapıldı. Yeni teşvik sisteminin hazırlanma sürecinde yerel paydaşların görüşlerinin doğrudan dikkate alınması gerektiği belirtilerek, bölgesel kalkınmada makasın kapanması için sahaya dayalı, adil ve sonuç odaklı bir model talep edildi.
