HAKKARİ – Raporda, tesisin kuruluş sürecinden jeolojik verilere, ulaşım güvenliğinden afet yönetimine kadar birçok konu ele alınırken, yaşanan olayın gelecekte benzer risklerin önlenmesi adına önemli dersler içerdiği vurgulandı.
Tenik, Hakkâri Belediyeleri ve İl Özel İdaresi Katı Atık Yönetim Birliği tarafından yürütülen Entegre Katı Atık Bertaraf Tesisi projesinin bölgenin katı atık sorununa çözüm üretmek amacıyla planlandığını belirterek, proje kapsamında çevresel etki değerlendirme süreçlerinin yürütüldüğünü ve farklı alternatif alanların incelendiğini ifade etti.
Üç Alternatif Alan İncelendi
Raporda yer alan bilgilere göre, proje aşamasında Akbulut, Köprücek ve Akçalı bölgeleri olmak üzere üç farklı alan değerlendirildi.
Akbulut Köyü mevkiinin fay hattı üzerinde bulunması nedeniyle elendiği, Köprücek Köyü mevkiinin ise tarım alanları ve yerleşim yerlerine yakınlığı nedeniyle uygun görülmediği belirtildi. Akçalı Köyü mevkii ise kamu arazisi olması, genişleme imkânı sunması ve ilk gözlemlerde heyelan riskinin düşük değerlendirilmesi nedeniyle tercih edildi.
Söz konusu alanın ilgili yönetmelikler ve çevre düzeni planları doğrultusunda gerekli kurumsal onay süreçlerinden geçirilerek yasal statü kazandığı kaydedildi.
Zemin Araştırmaları Yapılmıştı
Tesisin kurulacağı bölgede toplam 44 hektarlık alanda gerçekleştirilen jeolojik ve jeoteknik çalışmalarda 6 ayrı sondaj kuyusu açıldığı, 120 metreyi bulan sondajlarla zeminin özelliklerinin incelendiği belirtildi.
Yapılan laboratuvar analizlerinde üst kesimlerde kırıntılı ve karbonatlı yapılar, alt kesimlerde ise kumtaşı ve kiltaşı gibi sedimanter kayaçların bulunduğu tespit edildi.
Ayrıca bölgede sürekli akarsu bulunmamasına rağmen özellikle kış ve ilkbahar aylarında aktif hale gelen kuru dere yataklarının bulunduğu, bu nedenle drenaj sistemlerinin önem taşıdığı raporda yer aldı.
“Heyelan Riski Gerçeğe Dönüştü”
İlk planlama aşamasındaki incelemelerde aktif bir heyelan hareketine rastlanmadığı ifade edilen raporda, bölgenin dağlık yapısı, yoğun yağış rejimi ve iklimsel koşulları nedeniyle riskin tamamen ortadan kalkmadığına dikkat çekildi.
Nitekim 13 Nisan 2026 tarihinde meydana gelen büyük heyelan sonucunda Entegre Katı Atık Bertaraf Tesisi ağır hasar gördü, tesis faaliyetleri durduruldu ve bölgede ciddi altyapı sorunları ortaya çıktı.
Yetkililer, heyelanda yaklaşık 2 milyon metreküp toprağın hareket ettiğini ve tesisin kullanılamaz hale geldiğini açıkladı. Ayrıca Van-Hakkari karayolunda çatlaklar ve çökmeler meydana gelirken ulaşım uzun süre kontrollü sağlandı.
Tek Bir Ulaşım Aksına Bağımlılık Risk Oluşturuyor
Mimar Recep Tenik, heyelanın yalnızca tesisi değil bölgenin ulaşım altyapısını da etkilediğine dikkat çekerek, Van ve Hakkari illerini birbirine bağlayan ana karayolunun kapanmasının bölgesel ölçekte önemli sonuçlar doğurduğunu belirtti.
Karayolunun İran’a açılan Esendere Sınır Kapısı için stratejik öneme sahip olduğunu hatırlatan Tenik, yaşanan olayın bölgenin tek bir ulaşım aksına bağımlı olmasının yarattığı “Tek Nokta Başarısızlığı” riskini açık şekilde ortaya koyduğunu ifade etti.
Heyelan sonrasında ağır tonajlı araçların Hakkari-Şırnak güzergâhına yönlendirilmesi ve alternatif yolların devreye alınmasının ulaşımın sürdürülebilmesi açısından önemli olduğunu belirten Tenik, ancak kalıcı çözümler üretilmesi gerektiğini vurguladı.
Bilimsel ve Teknik Çözüm Çağrısı
Raporda, gelecekte benzer afetlerin etkilerini azaltmak amacıyla çeşitli öneriler de sıralandı. Buna göre üniversiteler, ilgili bakanlıklar, meslek odaları ve yerel yönetimlerin katılımıyla ortak teknik heyet oluşturulması, riskli alanların yeniden analiz edilmesi ve detaylı jeolojik çalışmalar yapılması önerildi.
Ayrıca heyelan bölgesinde fore kazıklar, ankraj sistemleri, istinat yapıları ve derin drenaj uygulamaları gibi ileri mühendislik çözümlerinin hayata geçirilmesi gerektiği belirtildi.
Alternatif ulaşım koridorlarının planlanması, bölgesel ulaşım master planının hazırlanması ve afet öncesi risk azaltma çalışmalarının güçlendirilmesi de raporda yer alan öneriler arasında bulundu.
“Daha Güvenli Bir Gelecek Mümkün”
Mimar Recep Tenik, değerlendirmesinin sonunda Hakkari ve Van’ın sahip olduğu ekonomik ve sosyal potansiyelin güçlü altyapı yatırımlarıyla desteklenmesi gerektiğini belirterek şu görüşe yer verdi:
“Akçalı-Bağışlı heyelanı yalnızca bir doğal afet değil, aynı zamanda yer seçimi, ulaşım güvenliği ve risk yönetimi konularının yeniden ele alınması gerektiğini gösteren önemli bir uyarıdır. Bilimsel veriler, mühendislik ilkeleri ve kurumsal iş birliğiyle bölgemiz çok daha güvenli, sürdürülebilir ve dirençli bir altyapıya kavuşabilir.”
