Anadolu Ajansının (AA) Global İletişim Ortağı olduğu SAHA 2026, yerli ve yabancı şirketlerin ürün ve teknoloji tanıtımlarıyla dördüncü gününde de yoğun ilgi gördü.

Poligon Mühendislik, kompakt yapısı ve yüksek hassasiyetli üç boyutlu tarama kabiliyetiyle öne çıkan SIMSCAN-S Gen2’yi tanıttı. Şirket yetkilileri, hafif ve avuç içi metal gövdeye sahip cihazın, dar motor bölmeleri ve karmaşık iç aksamlar gibi erişimi zor alanlarda tek elle rahat kullanım imkanı sunduğunu belirtti.

Tron Elektronik de fuarda T/ICAS Girişim Bastırma Sistemi ile dikkati çekti. Savunma ve havacılık alanlarında askeri haberleşmenin güvenliğini sağlamak amacıyla tasarlanan elektronik harp çözümü, yüksek tehdit seviyesinin bulunduğu ortamlarda elektronik karıştırma (jamming) faaliyetlerine karşı haberleşme sinyallerinin korunmasını sağlayarak iletişim sürekliliğini ve operasyonel güvenliği destekliyor.

3M ise askeri ve kolluk kuvvetleri için geliştirilen taktik iletişim kulaklığı, ComTac (tm) IX Communication Headset'i tanıttı. Üst düzey işitme koruması ve durumsal farkındalığı bir araya getiren yeni nesil taktik iletişim kulaklığı, gürültülü ortamlarda çift yönlü iletişimi kolaylaştırıyor.

Shenzhen YooXplore de fuarda, elektronik harp ve sinyal karıştırıcı (jammer) tehditlerine karşı geliştirdiği anti-jamming insansız hava aracı kiti ile ilgi çekti.

İHA ve kontrol sistemlerine entegre edilen bu çözüm, yoğun elektronik karıştırma ortamlarında dahi sinyal bütünlüğünü koruyarak platformların görev sürekliliğini artırıyor. Sistem, hedefe ulaşım ve operasyonel kontrolün kesintisiz şekilde sürdürülmesine imkan tanıyor.

Gün boyunca ayrıca, Türkiye’de 13 farklı dalda tüm sektörlere endüstriyel kalibrasyon hizmeti sunan Netes Mühendislik; alüminyum levha, hadde plaka, sac, çeta, rulo ve ekstrüzyon mamullerini de kesip, şekillendirerek başta havacılık olmak üzere pek çok sektöre hizmet veren Altek Metal; savunma ve havacılık sektörlerinde faaliyet gösteren firmalar açısından kritik öneme sahip denetim ve belgelendirme süreçlerinde öne çıkan akredite kuruluşlardan Inspecco; imalat sektörü için dijital dönüşümü hızlandıran, yapay zeka destekli platformlar ve geniş bulut tabanlı hizmet altyapısı sunan Xometry'den yetkililer, yaptıkları sunumlarda katılımcılara, yeni nesil ürün ve teknolojilerle sektöre nasıl katkı verdiklerini anlattı.

Açıklamada, yapay zekaya ilişkin bazı kuralları sadeleştirmeyi amaçlayan teklif üzerinde anlaşmaya varıldığı, bunun AB'nin dijital mevzuat çerçevesini ve yapay zekaya ilişkin uyumlaştırılmış kuralların uygulanmasını kolaylaştırmayı hedeflediği belirtildi.

AB Komisyonu'nun yüksek riskli yapay zeka sistemlerine ilişkin kuralların uygulanma süresini 16 aya kadar ertelemeyi önerdiği anımsatılan açıklamada, böylece gerekli standartlar ve araçlar hazır olduğunda kuralların yürürlüğe gireceği savunuldu.

AB Komisyonu'nun küçük ve orta ölçekli işletmelere (KOBİ) sağlanan bazı düzenleyici muafiyetlerin genişletilmesini, bazı durumlarda yükümlülüklerin azaltılmasını, Yapay Zeka Ofisi'nin yetkilerinin artırılmasını da teklif ettiğine dikkatin çekildiği açıklamada, özellikle yüksek riskli yapay zeka sistemlerine ilişkin hükümlerin 2 Ağustos 2026'da yürürlüğe girmesinin planlandığı bu nedenle dosyaya öncelik verildiği ifade edildi.

Yeni düzenlemeyle rıza dışı cinsel veya mahrem içerik üreten, çocuk istismarı materyali oluşturan yapay zeka uygulamaların da yasaklandığı bilgisi verilen açıklamada, yüksek riskli yapay zeka sistemleri için uygulama tarihlerinin bağımsız yüksek riskli yapay zeka sistemleri için 2 Aralık 2027, ürünlere entegre edilmiş yüksek riskli yapay zeka sistemleri için de 2 Ağustos 2028 olarak değiştirildiği belirtildi.

Açıklamada, yapay zeka tarafından oluşturulan içerikler için şeffaflık çözümlerinin uygulanmasına yönelik geçiş süresinin 6 aydan 3 aya indirildiği ve yeni son tarihin 2 Aralık 2026 olarak belirlendiği ifade edildi.

Yapay zeka kuralları ile sektörel mevzuat arasındaki çatışmalara da çözüm üretildiğine işaret edilen açıklamada, makinelerin sektörel kurallara tabi olması nedeniyle yapay zeka yasasının uygulama alanından çıkarıldığı kaydedildi.

Söz konusu anlaşma, üye ülkeler ve AP'nin resmi onayının ardından geçerli olacak.

AB Yapay Zeka Yasası, 1 Ağustos 2024'te yürürlüğe girmişti. Yapay zeka kullanımına aşamalı olarak katı kurallar getiren yasanın çeşitli hükümleri farklı zamanlarda uygulamaya alınıyordu.

Yasaya göre, Ağustos 2026'da yüksek riskli yapay zeka sistemleri konusunda yükümlülüklerin başlaması bekleniyordu. Anlaşmayla Birlik Yapay Zeka Yasası'nın Ağustos 2026'da yürürlüğe girmesi öngörülen yüksek riskli sistemlere ilişkin kuralları ertelenmiş oldu.

İletişim Başkanlığı, bu adımla Hugging Face üzerinde içerik paylaşan ilk kamu kurumu oldu.

Başkanlığın Hugging Face platformundaki ilk paylaşımı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi tarafından hazırlanan dezenformasyon bültenlerinden oluşan kapsamlı bir açık veri seti oldu.

Yaklaşık 2 bin 810 doğrulanmış iddia kaydından oluşan bu veri seti, deprem, seçim, göç ve ekonomi gibi geniş bir konu yelpazesinde sosyal medyada yayılan asılsız iddiaları ve resmi doğrulamalarını içeriyor.

Türkçe ve İngilizce dillerinde araştırmacıların, gazetecilerin ve yapay zeka geliştiricilerinin kullanımına sunulan veri setinin, Türkçe dezenformasyon tespiti yapan yapay zeka modellerinin geliştirilmesine ve akademik çalışmalara önemli katkılar sağlaması hedefleniyor.

Bu hamleyle İletişim Başkanlığının dezenformasyonla mücadeledeki kurumsal birikimi uluslararası açık veri ekosistemine kazandırılırken, Türkiye'nin yapay zeka vizyonu diğer ülkelerin kamu kurumları için bir model olarak öne çıkmış oldu.

Silikon Vadisi'nde örnek gösterildi

İletişim Başkanlığının açık veri ve yapay zeka ekosistemine yönelik bu yenilikçi adımı, Silikon Vadisi'nde örnek uygulama olarak gösterildi.

Hugging Face Kurucu Ortağı ve CEO'su Clement Delangue, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından İletişim Başkanlığının duyurusunu alıntılayarak küresel çapta bir çağrı yayımladı.

Delangue paylaşımında, kamu kurumlarının yapay zeka teknolojilerine entegrasyonunun önemine dikkati çekerek, "Daha fazla hükümet ve kamu kurumu Hugging Face'i ve genel olarak açık kaynaklı yapay zekayı kullanmalı. Haydi egemen yapay zekaya!" ifadelerini kullandı.

Bu mesaj, İletişim Başkanlığının dijital iletişim ve açık veri stratejisinin uluslararası teknoloji otoriteleri tarafından referans kabul edildiğini gösterdi.

Bakanlık tarafından hazırlanan "İnternet Alan Adları Yönetmeliği" 7 Kasım 2010'da Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelikle ".tr" uzantılı alan adlarının tahsisine ilişkin iş ve işlemlerin yürütülmesi yetkisi ve görevi BTK'ye verildi.

TRABİS ile yeni dönem başladı

Bu görev kapsamında BTK bünyesinde 14 Eylül 2022'de TRABİS faaliyete geçti. TRABİS'in geliştirilmesi kapsamında Resmi Gazete'de 10 Haziran 2023'te İnternet Alan Adları Tebliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile alan adları yönetimine dair ihtiyaç duyulan bazı güncellemeler BTK tarafından yapıldı. Kurul kararıyla düzenlenen ".a.tr" yapısındaki alan adlarının ilk tahsis işlemleri ile bu süreçte uygulanacak hususlara ilişkin usul ve esaslar yürürlüğe girdi.

Buna göre tahsis işlemlerinde sırasıyla kamu kurum ve kuruluşları ile sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait kuruluşların yürürlük tarihinde tahsisli olan alan adlarına öncelik veriliyor.

"İlk gelen ilk alır" kuralı

"a.tr" yapısındaki alan adlarına ilişkin işlemlerin ücretleri Kurul tarafından düzenleniyor. Buna göre, "gov.tr, edu.tr, tsk.tr, bel.tr ve k12.tr" için üretilecek alan adları ücretsiz tahsis ediliyor.

Türkiye'de TRABİS öncesi dönemde yaklaşık 460 bin aktif alan bulunuyordu. TRABİS'in devreye girdiği 2022 yılından itibaren yapılan tahsislerle toplam aktif alan adı sayısı 1,3 milyona ulaştı.

TRABİS kayıtlarında en büyük pay 988 bin 743 ile "com.tr" uzantılı internet sitelerine ait bulunuyor. Bunu 180 bin 62 ile ".tr", 29 bin 974 ile "org.tr", 27 bin 386 ile "net.tr" uzantısına sahip siteler takip ediyor. Ayrıca, ".web", ".av", ".bel", ".edu" gibi çeşitli mesleklere yönelik alan adları da yer alıyor.

Söz konusu alan adlarını kullanan internet sitelerinin yüzde 81,2'si Türkiye'de, yüzde 6'sı Almanya'da, yüzde 5,3'ü ABD'de, yüzde 2,1'i Fransa'da, yüzde 1,6'sı Hollanda'da, yüzde 0,9'u Kanada'da, yüzde 0,7'si İngiltere'de ve yüzde 2,2'si diğer ülkelerde barındırılıyor.

Alan adı uyuşmazlıkları çözüm merkezinde gideriliyor

İnternet Alan Adları Yönetmeliği kapsamında "Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması"nın (UÇM) işletilmesine ilişkin usul ve esaslar da BTK tarafından düzenlendi.

".tr" uzantılı alan adlarıyla ilgili uyuşmazlıkların hızlı, etkin ve adil bir şekilde çözüme kavuşturulması için hizmete sunulan TR Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Merkezi, alan adlarının tahsisi, kullanımı veya ihlali nedeniyle ortaya çıkan anlaşmazlıklarda alternatif çözüm yolları sunuyor.

Bu kapsamda hizmet veren Bilgi Teknolojileri ve İnternet Güvenliği Derneği (BTİDER), İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) ve TOBBUYUM Arabuluculuk ve Uyuşmazlık Çözüm Merkezi, mahkemeye gitmeden uyuşmazlıkların çözümünü hedefliyor.

Türkçe içeriklerden oluşan kapsamlı çevrim içi portal aracılığıyla tüm Türkiye'ye rehberlik edecek program, teorik bilgi sunmanın yanında gençlerin günlük dijital çalışmalarında kullanabilecekleri pratik çözümleri ve güvenlik araçlarını da erişilebilir kılacak.

"Eğitim ve korumanın eş zamanlı yürümesi gerekiyor"

Meta Global Güvenlik Başkanı Antigone Davis, gençlerin güvenliğini sağlamanın, yaş doğrulamadan uygun içerik kısıtlamalarına kadar çok katmanlı yaklaşım gerektirdiğini söyledi.

Bu yaklaşımı destekleyen bir adım olarak "Benim Dijital Dünyam" programının hayata geçirildiğini dile getiren Davis, "Teknolojinin gelişim aracı olarak kalabilmesi için eğitim ve korumanın eş zamanlı yürümesi gerekiyor." dedi.

TBD Başkanı Kenan Altınsaat ise bilişim sektöründe topluma karşı üzerine düşen görevi yapmak için çalışan bir oluşum olarak, Meta ile "Benim Dijital Dünyam" programıyla ilk adımı atmaktan mutluluk duyduklarını belirterek, "Sadece önlemler alarak değil, aynı zamanda bu gibi farkındalık eğitimlerini devam ettirmeli ve hem gençler hem ebeveynler için farkındalığı kültür haline getirmeliyiz." diye konuştu.

TBD Yönetim Kurulu Üyesi Tolga Tuncer de dijital alışkanlıkların bireysel yetenekler ve odaklanma süreleri üzerinde dönüştürücü etkileri olduğuna dikkati çekerek, çözümün tek başına yasaklayıcı regülasyonlarla sağlanamayacağını ifade etti.

Platformların filtreleme sorumluluğu, ailelerin bilinçlendirilmesi ve çocuklara erken yaşta dijital okuryazarlık kazandırılmasıyla oluşacak "üçlü denge" modeli olduğunu belirten Tuncer, kural koyucu mekanizmalarda genç kuşakların temsil edilmesinin ve veriye dayalı, çok paydaşlı stratejinin önem taşıdığını vurguladı.

"Türkiye'nin teknolojiyi geliştiren güç olma vizyonu bulunuyor"

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Milli Teknoloji ve Yapay Zeka Genel Müdür Yardımcısı Damla Turan, Türkiye'nin teknolojiyi yalnızca tüketen değil, bizzat geliştiren bir güç olma vizyonu bulunduğunu söyledi.

Yapay zekayı "bir altyapı meselesinin yanında, aynı zamanda beşeri sermaye odaklı dönüşüm" olarak tanımlayan Turan, sadece mühendislerin değil, hukuktan sosyal bilimlere kadar tüm disiplinlerin yetkinlik setine dahil edilmesi gerektiğini dile getirdi.

Meta Türkiye ve Azerbaycan Kamu Politikaları Direktörü Sezen Yeşil de işbirliğinin önemine değinerek, "Gençlerin çevrim içi güvenliği ve refahı herhangi bir kurumun tek başına sorumluluğu değil, ortak bir taahhüttür. Etkili bir güvenlik yaklaşımı, anlamlı koruma mekanizmalarının ve gençlerin ihtiyaç duydukları becerileri inşa etmelerini sağlayan çalışmaların dengeli bir birleşimiyle mümkündür." dedi.

"Benim Dijital Dünyam" gençler, genç yetişkinler ve yetişkinler için tasarlandı

Türkiye, Orta Doğu ve Kuzey Afrika genelindeki uzmanlarla işbirliği içinde çalışan "Benim Dijital Dünyam", dijital dünyada gerekli becerileri geliştirmek için erişilebilir öğrenme modülleri ve kaynaklar sunacak.

"Benim Dijital Dünyam" aracılığıyla Meta, bölge genelindeki öğrencilere ulaşarak, Türkiye'deki dijital topluluğun daha iyi bir geleceğe doğru gelişmesine katkıda bulunacak.

Dersler, gençler (13-17 yaş), genç yetişkinler ve yetişkinler (18+ yaş) için tasarlandı. Müfredat, eğitmenler ve öğretmenler için adım adım yönergeler içerecek şekilde hazırlandı.

Ders içerikleri, eğitim materyali ve müfredat geliştirme konusunda deneyimli, çeşitli uzman iş ortaklarının kaynaklarından derlendi.

Açıklamada, Meta'nın kendi kullanım şartlarında Instagram ve Facebook'a güvenli erişim için asgari yaş sınırı 13 olmasına rağmen, şirketin bu kısıtlamaları uygulamak için aldığı önlemlerin etkili olmadığı ifade edildi.

Meta'nın önlemlerinin 13 yaş altındaki çocukların hizmetlere erişimini yeterince engelleyemediğine işaret edilen açıklamada, platformlara erişim sağlamış olanların da hızlı şekilde tespit edilip çıkarılmadığı kaydedildi.

Açıklamada, 13 yaşın altındaki çocukların kendilerine yanlış bir doğum tarihi girebildiği, beyan edilen doğum tarihinin doğruluğunu kontrol edecek etkili bir sistemin bulunmadığı, Birlik genelinde 13 yaş altı çocukların yaklaşık yüzde 10-12'sinin Instagram veya Facebook'a eriştiği belirtildi.

Bu arada, AB Komisyonunun ön bulgularının teyit edilmesi halinde şirketlere yönelik para cezası kesilmesi ve kurallara uyum emri gönderilmesi söz konusu olacak.

AB'nin teknoloji kuralları kapsamında Avrupa'da faaliyet gösteren büyük şirketler ve dijital platformların kurallara uyması gerekiyor.

AB, kural ihlalinde bulunan dijital platformlara küresel cirolarının yüzde 6'sına varacak seviyede para cezaları uygulayabiliyor.

İhlallerin tekrarı durumunda söz konusu dijital platformların AB'deki faaliyetine son verilebiliyor.

ABD basınındaki haberlere göre, Google DeepMind ve Google Cloud gibi yapay zeka alanında çalışan 600'den fazla kişi, Pentagon ile süren yapay zekada işbirliği konulu görüşmelere ilişkin Pichai'ye açık mektup gönderdi.

Mektupta, Pentagon ile devam eden görüşmelerden endişe duyulduğuna işaret edilerek, yapay zeka sistemlerinin hata yapabildiği belirtildi.

Çalışanların, bu teknolojinin etik dışı ve tehlikeli kullanımının önlenmesi için sorumluluk duyduğu vurgulanan mektupta, şunlar kaydedildi:

"Bu nedenle sizden yapay zeka sistemlerimizin gizli çalışmalar için erişilebilir hale getirilmesini reddetmenizi talep ediyoruz. Yapay zekanın insanlığa faydalı olduğunu görmek istiyoruz, insanlık dışı veya son derece zararlı şekilde kullanıldığını görmek istemiyoruz."

Mektupta, bu zararlı kullanımlara "ölümcül otonom silahlar ve toplu gözetim" örnek verilerek bu işbirliğinin reddedilmemesi halinde Google'ın bilgisi dışında olacak zararlı kullanımları durduramayabileceği belirtildi.

Bu konuda "yanlış karar vermenin Google'ın itibarına, dünyadaki rolüne ve işine geri dönülemez zarar verebileceği" ifade edilen mektupta, geliştirilmesinde rol oynadıkları teknolojinin yanlış kullanımı nedeniyle dünyada çok sayıda can kaybı olduğuna dikkati çekildi.

Hükümet ile Anthropic arasındaki gerilim

Yapay zeka firması Anthropic'in, Claude modelini "tüm yasal askeri amaçlar" için kullanıma açmayı reddetmesi ve askeri kullanıma dair güvenlik endişeleri, Pentagon ile anlaşmazlıklara yol açmıştı.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, 24 Şubat'ta Anthropic'e ültimatom vermiş, Pentagon'un şirketin yapay zekasını istediği şekilde kullanmasına 27 Şubat'a kadar izin vermedikleri takdirde hükümetle sözleşmelerini kaybetme riskinin bulunduğunu söylemişti.

ABD Başkanı Donald Trump da 27 Şubat'ta Pentagon ile Anthropic arasında yaşanan tartışmaların ardından tüm federal kurumlara Anthropic teknolojisinin kullanımının derhal durdurulması talimatı vermişti.

Ardından Pentagon, 6 Mart'ta teknolojisinin ABD vatandaşlarının gözetlenmesinde ve tam otonom silahlarda kullanılmasını kabul edemeyeceğini açıklayan firmayı "tedarik güvenliği açısından riskli" ilan etmişti.

Anthropic, 9 Mart'ta ABD hükümetine karşı iki dava açarak, Pentagon yetkililerinin yapay zeka güvenliği konusundaki tutumundan dolayı şirkete yasa dışı şekilde misilleme yaptığını iddia etmişti.

OpenAI ve Google çalışanlarının imzaladığı açık mektupta ise Pentagon'un Anthropic'e baskı yaptığı belirtilerek duruma tepki gösterilmişti.

KEŞİF/GÖZETLEME GÖREVLERİNDE KULLANILIYOR

ASELSAN'ın sanal medya hesabından yapılan açıklamada ayrıca "DERİNGÖZ, deniz mayınlarına göz açtırmıyor. DERİNGÖZ otonom su altı aracı sahip olduğu modüler sistem mimarisi ile mayın tespit, keşif/gözetleme, liman koruma, sualtı kritik altyapıların korunması, boru hattı inceleme görevlerinde kullanılabiliyor" ifadelerine yer verildi.

Anadolu Ajansının (AA) "Teknolojinin kalbi SAHA'da atacak" başlıklı dosyasının beşinci haberinde, fuarda tanıtılacak Türk savunma ve havacılık sanayisi ürünü test ve ölçüm sistemlerine yer verildi.

Türkiye’nin havacılık platformlarında son yıllarda artan yerlileşme oranı, bu platformların geliştirme, üretim ve bakım süreçlerinde kullanılan test altyapılarına olan ihtiyacı da beraberinde artırıyor.

Uçuş kontrol bilgisayarlarının doğrulanmasından rotor pallerinin balanslanmasına, aviyonik haberleşme modüllerinin simülasyonundan yardımcı güç ünitelerinin (APU) test edilmesine kadar uzanan bu kritik altyapılar, uzun yıllar büyük ölçüde ithal sistemlerle karşılandı. Bugün ise bu alanda yerli ve yüksek teknolojili çözümler öne çıkıyor.

Milli ürün ailesi

Havacılık platformlarındaki kritik sistemlerin birbiriyle kesintisiz ve güvenilir şekilde haberleşmesini sağlayan aviyonik veri yolları, test süreçlerinin en hassas bileşenlerinden birini oluşturuyor. Bu veri yollarını simüle eden, izleyen ve test eden modüller, dünya genelinde sınırlı sayıda üretici tarafından geliştiriliyor ve yurt dışından temin ediliyor.

Türk savunma ve havacılık sanayisinde özellikle test ve ölçüm sistemleri alanında uzmanlaşan DEICO’nun kendi tescilli markası altında geliştirdiği Aviolinks ürün ailesi, bu alandaki yerli üretim ihtiyacına güçlü bir yanıt sunuyor. MIL-STD-1553, ARINC-429 ve ARINC-825 protokollerini destekleyen arayüz modüllerinden oluşan bu ürün ailesi, aviyonik test sistemlerinin haberleşme katmanının yerli imkanlarla kurulmasını mümkün kılıyor.

Küresel tedarik zincirlerinde yaşanan kırılmalar ve savunma sanayisinde artan bağımsızlık ihtiyacı, bu tür kritik bileşenlerde yerli çözümlerin stratejik önemini her geçen gün daha da artırıyor.

Platforma özel mühendislik

DEICO’nun mühendislik yetkinlikleri, yalnızca aviyonik arayüzlerle sınırlı kalmıyor, havacılık sanayisinin üretim ve bakım süreçlerinde ihtiyaç duyulan geniş bir dinamik test sistemleri portföyünü kapsıyor.

Helikopter rotor pallerine yönelik geliştirilen whirltower sistemi, pallerin uçuşa gerek kalmadan yer ortamında, gerçek çalışma hızlarında döndürülerek balanslanmasını sağlıyor. Bu sayede uçuş titreşimleri azaltılırken, parça ömrü uzatılıyor ve bakım maliyetleri önemli ölçüde düşürülüyor.

Uçuş öncesi güvence

Geliştirilen sistem entegrasyon laboratuvarları, hava araçlarının "beyni" olarak nitelendirilen aviyonik sistemlerin uçuş öncesinde birlikte ve uyum içinde çalıştığını doğrulamak amacıyla tasarlanıyor.

Gerçek kokpit ortamını simüle eden bu laboratuvarlar, görev bilgisayarı, seyrüsefer sistemleri ve sensörler gibi tüm aviyonik bileşenleri entegre ederek, uçağın henüz yerdeyken uçuşa hazır olup olmadığını test etme imkanı sunuyor. Bu yaklaşım sayesinde olası arızalar erken aşamada tespit edilerek, geliştirme ve sertifikasyon süreçleri önemli ölçüde kısaltılıyor.

Yazıda, ABD hükümetinin, başta Çin merkezliler olmak üzere yabancı oluşumların ABD'nin öncü yapay zeka sistemlerini damıtmak için "endüstriyel ölçekli" kampanyalar yürüttüğüne dair bilgiye sahip olduğu belirtildi.

Söz konusu kampanyaların tespit edilmemek için on binlerce vekil hesabı kullandığına ve tescilli bilgileri açığa çıkarmak için sistem kırma tekniklerinden yararlandığına değinilen yazıda, bu durumun, Amerikan uzmanlığını ve inovasyonunu suistimal ettiği aktarıldı.

Yazıda, bu yöntemlerle Amerikan yapay zeka modellerinden sistematik olarak kabiliyetlerin kopyalandığı iddia edildi.

Bu tür gizli ve izinsiz damıtma yöntemleriyle geliştirilen modellerin orijinalinin tam performansını sergileyemediği belirtilen yazıda, ancak yabancı aktörlerin belirli kıyaslama testlerinde benzer sonuçlar veren ürünleri maliyetin çok küçük bir kısmına piyasaya sürmelerine olanak tanıdığı ifade edildi.

Bu faaliyetlere karşı alınacak önlemlere de yer verilen yazıda, yabancı aktörlerin yetkisiz damıtma girişimleri hakkında Amerikan şirketleriyle bilgi paylaşılacağı, özel sektörün bu tür saldırılara karşı koordinasyonunun artırılacağı, savunma yöntemleri geliştirmek için ortak çalışılacağı ve bu kampanyaları yürüten aktörlerin sorumlu tutulması için çeşitli önlemlerin araştırılacağı kaydedildi.

Yapay zeka literatüründe "damıtma" büyük ve karmaşık modellerin kabiliyetlerinin daha küçük ve verimli modellere aktarılması sürecini ifade ediyor.

Bu konuda yurt dışına bağımlılığın azaltılması ve gereken teknolojinin yerli ve milli imkanlarla geliştirilmesi adına Türk firmalarının da çabaları bulunuyor.

Bu çerçevede tasarladıkları bir ürüne ilişkin AA muhabirine konuşan Korucu Makine Yönetim Kurulu Başkanı Nuri Korucu, Türkiye'de yetkili kurumların belirlediği şartnameye göre elektrik direklerinde kullanılan yalıtkan malzemenin 5 bin saatlik multi stres testine tabi tutulmasının zorunlu hale getirilmesinin ardından bu konuda faaliyet gösteren yabancı firmaları araştırdıklarını söyledi.

Yurt dışındaki laboratuvarların test sonuçları için 2 yıl sonrasına tarih verdiklerini dile getiren Korucu, "Biz de kendi mühendislerimizle oturduk ve karar verdik. Bu test cihazını yapabilir miyiz diye. Standartları araştırdık, araştırdıktan sonra da yapmaya karar verdik." dedi.

Korucu, cihazın tamamlanmasının 6 ayı bulduğunu belirterek, "Şartnamede iki konu vardı, ya akredite laboratuvar olmanız gerekiyor ya da üniversitenin gözetimi altında bu test cihazının çalışması gerekiyor. Yani tarafsız bir bölgede olması talep edildi. Biz de OSTİM Teknik Üniversitesini seçtik." diye konuştu.

"Sadece bir parçayı yurt dışından getiriyoruz"

Korucu, söz konusu cihazın üretim sürecine ilişkin şu bilgileri verdi:

"8-10 kişilik kadromuz vardı, 3 yazılımcımız ve 2 programcımız vardı. Bazı özel trafolar yaptırmak zorunda kaldık. Bunları da kendimiz yurt içinden trafoculardan tedarik ettik. Onlar da bize destek sağladı, kısa sürede yaptılar. Test cihazının yüzde 99'u yerli ve milli. Bunun içinden sadece bir parçayı yurt dışından getiriyoruz. Bu da güneşi temsil etmek adına 60 bin volt bir lambamız var. Diğer her bir şey yerli ve milli olarak üretildi."

"Türkiye'nin ilk yerli ve milli yaşlandırma test cihazı"

OSTİM Teknik Üniversitesi Teknoloji Transfer Ofisi Müdürü Gökhan Topal da OSTİM Organize Sanayi Bölgesi'nde kurulan üniversitenin, sanayicilerle de hareket ettiğini ve sanayiciler tarafından geliştirilen, üretilen cihazları öğrencilerin erişimine açmak istediklerini ifade etti.

Topal, projede hem akademisyenlerin hem de öğrencilerin aktif şekilde yer aldığını dile getirerek, "Türkiye'nin ilk yerli ve milli yaşlandırma test cihazını hizmete aldık. Bunun önemli bir çıktısını şu dönemlerde görüyoruz." dedi.

Topal, söz konusu testin dünyada 3 ülkede yapıldığını, Türkiye'nin 4. ülke olarak listeye girdiğini söyledi.

"Ciddi ithal ikamesi sağladık"

Topal, silikon izolatör testlerinin tamamının yurt dışında yapıldığına dikkati çekerek, "Rakamsal anlamda da ciddi bir ithal ikamesi sağlamış oluyoruz. Bu cihazımızın devreye alınmasıyla ve diğer üniversitelerimizle artık yurt dışında test hizmetine gerek kalmaksızın Türkiye'de yapılmasını hedefliyoruz. İlk çalışmayı da bu ay itibarıyla bitirmiş olduk." diye konuştu.

Cihazın sanayicilere hizmet verdiğini söyleyen Topal, kabin yapısı gereği pek çok ürünün cihaz içinde test edilebileceğini kaydetti.

İkinci kabin için çalışmaların başladığını belirten Topal, "Bir aksilik olmazsa, TÜBİTAK'ın da desteğini alarak, ikinci kabinimizi hem akademi hem sanayici gözüyle tamamlayacağız. Sadece izolatör, elektrik alanındaki malzemeler değil birçok alanda üretilen ürünlerin burada ömür testlerini, yaşlandırma testlerini yapmayı planlıyoruz." ifadesini kullandı.

"Bu testler artık Türkiye'de yapılacak"

OSTİM Teknik Üniversitesi Mütevelli Heyeti ve OSTİM OSB Yönetim Kurulu Başkanı Orhan Aydın da üniversitenin üretimle iç içe bir yapıya sahip olduğunu dile getirerek, "Korucu Makinemiz böyle bir test ihtiyacını, daha önceden yurt dışında yapılan bu testleri ülkemizde yapmak üzerine bir çalışma başlatmış. Böyle bir işbirliği sonucunda bu testleri Türkiye'de yapıyor olması çok değerli. Ayrıca bizim üniversitemizin kuruluş konseptine de çok uygun bir şekilde bu testler artık Türkiye'de yapılacak." dedi.

Çarşı merkezindeki köprünün üzerinde bulunan bir kafe tedbir amaçlı kapatıldı.

Belediyeden yapılan açıklamada, son günlerde etkisini artıran yağışlar ve yüksek kesimlerdeki karların erimesi sonucu ilçedeki derelerde taşkın riski oluştuğu belirtildi.

Açıklamada, olası olumsuzlukların önüne geçmek amacıyla vatandaşların yoğun olarak kullandığı köprünün geçici olarak ulaşıma kapatıldığı ve çevresinde güvenlik önlemleri alındığı bildirildi.

Açıklamada, ihalenin Lüksemburg merkezli Post Telecom, Almanya merkezli StackIT, Fransa merkezli Scaleway ve Belçika merkezli Proximus şirketlerine verildiği, böylece AB kurumlarının bulut hizmetlerini Avrupa merkezli sağlayıcılardan temin edeceği belirtildi.

AB Komisyonunun temel teknolojiler ve altyapılarda stratejik kontrolünü güçlendireceği belirtilen açıklamada, söz konusu adımla Avrupa merkezli bulut altyapısının kullanımının artırılmasının ve kamu kurumlarında daha güvenli, denetlenebilir ve AB mevzuatıyla uyumlu dijital hizmetlerin yaygınlaştırılmasının hedeflendiği ifade edildi.

Egemen bulut

Egemen bulut, bir kuruluşun veya ülkenin verilerinin bulundukları ülkenin yasal düzenlemelerine, veri gizliliği kurallarına ve teknolojik kontrol standartlarına tam uyum sağlayacak şekilde barındırıldığı, yönetildiği ve saklandığı bulut bilişim ortamı anlamına geliyor.

Yapay zekanın şirketlerde artık otomatik karar alma mekanizmasına dahil olma anlamında önemli bir hale geldiğini vurgulayan Akgül, "Biz Çin'i bir avantaj olarak görüyoruz. Çin, hangi sektöre bakarsanız bakın dünyanın en büyük 10 şirketinden 6 veya 7'sine sahip konumda bulunuyor. Çin ile regülatif olarak da birbirimize çok benziyoruz. Dolayısıyla daha önce Çin'de yapılmış ve deneyimlenmiş fikirleri Türkiye'deki iş hayatına kazandırmak istiyoruz." diye konuştu.

Akgül, Huawei'nin Türkiye'de kurulu veri merkezinin olduğunun altını çizerek, merkezin içinde yapay zeka mekanizmasının da yer aldığını söyledi.

5G yapay zekaya katkı sağlayacak

Türkiye'nin 5G'ye geçmesi ile birçok faydanın da sağlanacağını anlatan Akgül, "5G ile birlikte ciddi bir bant genişliği mümkün oluyor. Yapay zekanın en önemli değeri veridir. Ne kadar çok veri toplar, ne kadar iyi rafine edersek yapay zekamız o kadar olgun oluyor. Dolayısıyla 5G'nin bu anlamda bize çok değer katacağını düşünüyorum." dedi.

Akgül, 5G ile altyapı çözümlerinin üzerinde ciddi bir stres birikeceğini anımsatarak, Huawei olarak bu kapsamda altyapı yatırımları yapmaya devam ettiklerini belirtti.

"Türkiye'de kalıcı yatırımlarımız var"

Akgül, "Huawei her zaman 'kazan kazan' prensibiyle hareket etmektedir. Türk geliştirici firmaların ürettikleri çözümlerin kurumsal firmalar tarafından kullanılmasını istiyoruz. Huawei'de çalışan bir Türk olarak hayalim Türk firmalarının ürünlerinin küresel anlamda da kendine yer bulmasıdır." ifadelerini kullandı.

Türkiye'nin Huawei için sadece bir satış ofisi olmadığının altını çizen Akgül, "Türkiye'de kalıcı yatırımımız dediğimiz Cloud veri merkezimiz var. Türkiye Cloud veri merkezimiz açılalı 2 yıldan fazla zaman oldu. Türkiye'ye bu anlamda büyük yatırım yapan tek firma Huawei'dir" şeklinde konuştu.

Türkiye'nin 5G teknolojisine geçişinin, ülke adına yalnızca bir iletişim altyapısı dönüşümü değil, aynı zamanda yapay zeka ve dijital ekonomi açısından yeni dönemin başlangıcı olduğuna işaret eden Küçükşabanoğlu, "Yeni nesil haberleşme altyapısının devreye alınmasıyla, veri temelli teknolojilerin daha hızlı gelişmesi ve ekonomik yapının daha yüksek katma değerli bir modele evrilmesi beklenmektedir." dedi.

Küçükşabanoğlu, 5G teknolojisinin, sunduğu yüksek hız, düşük gecikme süresi ve aynı anda çok sayıda cihazın bağlantısına imkan tanıyan yapısıyla, yapay zeka uygulamalarının gerçek zamanlı çalışabilmesini mümkün hale getirdiğine dikkati çekti.

"5G ile veri üzerinden değer oluşturma süreçleri ciddi ölçüde hızlanacak"

Söz konusu gelişmenin, yapay zekanın yalnızca analiz yapan teknoloji olmaktan çıkarak, anlık karar üreten ve operasyonları doğrudan yönlendiren sisteme dönüşmesini sağlayacağını ifade eden Küçükşabanoğlu, "5G ile başlayacak dönüşümün en önemli etkilerinden biri, 'yapay zeka ekonomisi' olarak tanımlanan yeni üretim modelinin hız kazanması olacak. 5G ile veri üretimi ve işleme yanında veri üzerinden değer oluşturma süreçleri ciddi ölçüde hızlanacak, işletmeler daha verimli, esnek ve rekabetçi hale gelecek. Yapay zeka destekli üretim sistemleri, otomasyon çözümleri ve akıllı karar mekanizmaları sayesinde maliyetler azalırken, üretkenlik ve kalite artacak." diye konuştu.

Küçükşabanoğlu, sanayi başta olmak üzere finans, lojistik, sağlık, perakende ve enerji gibi birçok sektörde yapay zeka temelli yeni iş modellerinin ortaya çıkmasının beklendiğini belirterek, bu sürecin yalnızca mevcut sektörleri dönüştürmekle kalmayacağını, aynı zamanda yeni girişim alanlarının oluşmasına, teknoloji odaklı yatırımların artmasına ve nitelikli istihdamın güçlenmesine katkı sağlayacağını anlattı.

Küresel ölçekte değerlendirildiğinde, 5G ve yapay zeka birlikteliğinin ülkeler arasında yeni bir rekabet alanı oluşturduğuna işaret eden Küçükşabanoğlu, veri üretme, işleme ve anlamlandırma kapasitesinin, ekonomik gücün temel belirleyicilerinden biri haline geldiğini söyledi.

Küçükşabanoğlu, 5G'ye geçişin, doğru stratejilerle desteklendiği takdirde Türkiye'nin küresel teknoloji yarışında daha güçlü bir konuma ulaşmasına önemli katkı sağlayacağını bildirdi.

"5G ile yapay zeka temelli çözümler daha geniş alanlara yayılacak"

Türkiye'nin 5G'ye geçişini son derece önemli ve stratejik adım olarak gördüklerine dikkati çeken Küçükşabanoğlu, şunları kaydetti:

"5G, yapay zeka teknolojileri için güçlü bir katalizör görevi görecek yapay zeka uygulamalarının hızını, kapsamını ve etkisini doğrudan artıracak. Bu gelişme, yalnızca teknolojik değil, ekonomik anlamda da yeni bir büyüme modelinin kapısını aralamaktadır. Yapay zeka artık ekonominin merkezinde konumlanmaktadır. 5G ile yapay zeka temelli çözümler daha geniş alanlara yayılacak. Türkiye'nin bu süreci doğru değerlendirmesi halinde yüksek katma değerli üretim ve teknoloji ihracatı açısından önemli sıçrama gerçekleştirebileceğini düşünüyoruz. Bu önemli dönüşümde emeği geçen başta Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan olmak üzere Ulaştırma ve Altyapı Bakanımıza ve tüm paydaşlara teşekkür ediyoruz. Türkiye'nin dijital geleceği adına atılan bu adımın hayırlı olmasını diliyoruz."

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), İnsanlığın Apollo 17'den bu yana ilk kez Ay'a insanlı dönüşünü temsil eden 'Artemis 2'nin yarın TSİ 01.24'te Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatılmasının planladığını açıkladı. Artemis 2, Space Launch System roketi ve Orion kapsülünün ilk insanlı uçuşu olacak. Mürettebat Ay'a iniş yapmayacak; ancak Apollo görevlerinden çok daha uzak bir noktaya giderek Ay'ın uzak yüzüne dair görüntüler elde edecek. Yaklaşık 10 gün sürecek görev, gelecekte planlanan Ay inişlerinin önünü açacak kritik bir adım olarak görülüyor.

Ülkenin 5G'ye geçişi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın teşrifleriyle Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde düzenlenen törenle resmen ilan edildi. Böylece 5G hizmeti, ülke genelinde bugün itibarıyla devreye alındı.

5G teknolojisi, 81 il merkezinde kullanıma sunulurken, bu teknolojinin iki yıl içinde ülkenin her noktasına yayılması hedefleniyor.

Bu hizmetin devreye alınmasıyla, ülkenin 32 yıllık mobil iletişim yolculuğunda kritik bir eşiğe gelindi.

Düşük gecikme süreleri

5G, 4,5G'ye göre en az 10 kat daha yüksek hız ve daha düşük gecikme süresi sunuyor.

5G teknolojisiyle, akıllı ulaşım sistemlerinden otonom sürüşe, uzaktan sağlık uygulamalarından akıllı fabrikalara, yüksek çözünürlüklü medya yayıncılığından tarım teknolojilerine kadar birçok alanda köklü değişim yaşanması bekleniyor.

Söz konusu teknolojinin, yüksek hız, düşük gecikme süresi ve daha fazla cihaz bağlantı kapasitesiyle dijital dönüşümü hızlandırması öngörülüyor.

Bu hız, kamu hizmetlerinde de etkinliği artıracak ve çalışmaları daha hızlı ve verimli hale getirecek.

Bu teknolojinin en önemli farkı, hız yanında milisaniyeler seviyesinde düşük gecikme ve aynı anda çok sayıda cihazın sorunsuz bağlanabilmesi olarak öne çıkıyor.

5G'ye geçiş için yapılması gereken adımlar

5'inci nesil mobil haberleşme hizmetinin kullanılması için bu teknolojiye uyumlu bir cep telefonu ve SIM kartının olması gerekiyor.

Halihazırda 4,5G teknolojisi ile uyumlu SIM kartlar, 5G'de de kullanılabiliyor. Ancak daha önceki teknolojilere ait SIM kartların güncellenmesi önem taşıyor.

Uyumlu telefon ve SIM karta sahip olanların da bu teknolojiyi aktif etmesi gerekiyor. Bu hizmetin, SMS'le veya operatörlerin mobil uygulamaları üzerinden aktif edilmesi imkanı bulunuyor.

Son aşamada da telefon şebekesinin, "Ayarlar", "Hücresel" veya "Mobil Ağlar" kısmından LTE veya 4,5G'den 5G'ye taşınması gerekiyor.

Kullanıcılar, telefonlarındaki "Mobil Ağlar" başlığı altında en yüksek teknoloji olarak 5G'yi seçebiliyorsa, bu durum, telefonlarının uyumlu olduğunu gösteriyor.

Operatörlerin internet siteleri üzerinden de telefonların 5G uyumlu olup olmadığı tespit edilebiliyor.

MİLLİ TEKNOLOJİYLE TAM BAĞIMSIZLIK

FGN-100-D3, Fergani tarafından daha önce fırlatılan uydulara kıyasla barındırdığı teknolojik yeniliklerle önemli bir gelişmeyi temsil ediyor. Uydu üzerinde Fergani bünyesinde tamamen milli olarak geliştirilen, tepki tekeri, manyetik tork çubuğu, manyetometre, IMU ve GNSS alıcısı gibi kritik bileşenler kullanıldı. Uydu bünyesinde bu sistemlerin yanında ileri görevler için yapay zekâ destekli bir bilgisayar da yer alıyor. Fergani mühendisleri tarafından geliştirilen milli sistemler ve aviyonik ekipmanların uzayda doğrulanması ve bu teknolojilere uzay tarihçesi kazandırılması, Türkiye'nin uzay teknolojilerindeki tam bağımsızlığı açısından önem taşıyor.

UZAYDAKİ YENİ HALKA

Fergani Uzay, 2025 yılının başından bu yana uzayda ardı ardına önemli başarılara imza atarak uzaydaki rolünü pekiştirmeye devam ediyor. Fergani'nin uzay serüveni, Ocak 2025'te serinin ilk uydusu FGN-100-D1'in fırlatılmasıyla başlamış, ardından 2 Kasım 2025 tarihinde Türkiye'nin en büyük özel sektör uydusu unvanına sahip 104 kg ağırlığındaki FGN-100-D2 yörüngedeki yerini almıştı. Bu süreci 28 Kasım 2025 tarihinde üzerinde 10 kg ağırlığında FRG-10D1 küp uydusunu taşıyan dünyanın ilk hibrit itki sistem bazlı Yörünge Transfer Aracı'nın (FGN-TUG-S01) uzaya gönderilmesi takip etti. Yenilikçi hibrit motor teknolojisi ve uzayda gerçekleştirilen ilk ateşlemeyle milli YTA, uzay içi lojistik kabiliyetimiz için önemli bir adım oldu.

ULUĞ BEY KONUMLAMA SİSTEMİ

Fergani Uzay önümüzdeki 5 yıl içerisinde 100'den fazla uydudan oluşacak Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi'ni tamamen öz kaynaklarıyla tamamlamayı hedefliyor. Bu konstelasyon projesi hayata geçtiğinde Türkiye, kendi bağımsız navigasyon ve haberleşme ağına sahip olarak bu kritik yetkinliği dost ve kardeş coğrafyalarla paylaşabilecek. Bir yandan takım uydular tamamlanırken, diğer yandan milli fırlatma aracının geliştirme çalışmaları da devam ediyor.

Uraloğlu, 5G ile birlikte iletişim hızının artacağını ve bu dönüşümün yalnızca haberleşmeyle sınırlı kalmayacağını vurgulayarak, 'Yeni teknolojiyle birlikte; akıllı ulaşım sistemlerinden otonom sürüşe, uzaktan sağlık uygulamalarından akıllı fabrikalara, yüksek çözünürlüklü medya yayıncılığından tarım teknolojilerine kadar birçok alanda köklü değişim yaşanacak' dedi.

Mahinur Özdemir Göktaş, katıldığı bir televizyon programında, 15 yaş altı için sosyal medya düzenlemesine ilişkin bilgi verdi. Düzenleme ile ilgili ilk görüşmenin önümüzdeki hafta Meclis’te yapılacağını kaydeden Göktaş, " Avustralya'da 16 yaş sınırı getirildi. Fransa'da hazırlıklar var. Biz de uzun zamandır çalışıyoruz. Aileler, çocuklar ve uzmanlarla bir araya geldik. Sosyal medya devleri ile bir araya geldik. 15 yaş altı sosyal medya düzenlemesinin ilk düzenlemesi haftaya gerçekleşecek” dedi.

‘Amacımız yasak değil, muhatap bulmak’

Sosyal medya şirketlerine sorumluluk düştüğünü söyleyen Bakan Göktaş, şunları söyledi: “Sosyal medya platformlarından şiddet içeren içerikleri filtrelemelerini bekliyoruz. Bizde yaş sınırlaması var ama kontrolü sınırlı. Kendi çocuklarına sosyal medyayı yasaklıyorlar, yüzlerini gizliyorlar. Bizim çocuklarımıza neden aynı hassasiyeti göstermiyorlar? Amacımız yasakçı zihniyet değil, bir muhatap bulmak. Bir içeriğe müdahale edildiğinde haftalarca geri dönüş olmuyor. Bunun 48 saat içinde çözülmesini istiyoruz."